Gaslighting

Gaslighting vs το θάρρος της αλήθειας μας-Κεφάλαιο σχέσεις

Τι είναι το gaslighting; Πως το αναγνωρίζουμε; και πιο είναι το αντίδοτο; Στις μέρες μας η πραγματικότητα πλάθεται από την εικόνα και παρουσιάζεται συχνά πολύ διαφορετική από αυτό που είναι. Έτσι δημιουργείται η πεποίθηση πως το να είμαι η αλήθεια μου είναι κάτι ντεμοντέ, κακό, μη ποθητό. Αυτό έχει μια σειρά από σοβαρές επιπτώσεις στις σχέσεις μας. Το Gaslighting είναι ένα από τα φαινόμενα που είναι αποτέλεσμα μιας κοινωνίας που βασίζεται στο σύμπλεγμα του Νάρκισσου. Αυτό που διαταράσσεται είναι η εμπιστοσύνη στον εαυτό μας/στην εαυτή μας, και η αυθεντικότητά μας. Οι σχέσεις γίνονται βαρίδιο και όπως είδαμε σε προηγούμενο άρθρο, πεδία μάχης. Τι μπορούμε να κάνουμε για αυτό;

Τι είναι το gaslighting;

Το gaslighting πήρε το όνομά του από το θεατρικό έργο «Gaslight» (1938), του Patrick Hamilton που αργότερα έγινε και ταινία. Η υπόθεση του έργου αφορούσε έναν κακοποιητικό σύζυγο που με τη συμπεριφορά του προσπάθησε να κάνει την γυναίκα του να αμφισβητήσει τόσο πολύ την πραγματικότητά της, με αποτέλεσμα να αναπτύξει ψυχοπαθολογία, να οδηγηθεί σε ψυχιατρικό ίδρυμα με τραγική κατάληξη. Στην ταινία ο σύζυγος έκανε μικρές αλλαγές στο περιβάλλον και ειδικά στα φωτιστικά αερίου (gas lighter), που παρατηρούσε η σύζυγος αλλά την διέψευδε.

Αναγνωρίζοντας τα σημάδια του gaslighting

Το συγκεκριμένο ψυχολογικό φαινόμενο είναι ένας τρόπος χειραγώγησης μέσα σε οποιαδήποτε σχέση, όπου έχει συγκεκριμένα χαρακτηριστικά:

  1. Διάψευση της πραγματικότητας και των γεγονότων από τον συνομιλητή, πχ: Εγώ ποτέ δεν το είπα αυτό, εσύ το έβγαλες από το μυαλό σου (ενώ όντως ειπώθηκε)
  2. Υποτίμηση των σκέψεων πεποιθήσεων, πράξεων του άλλου/άλλης πχ: Πάντα είσαι υπερβολική και τα παίρνεις όλα σοβαρά
  3. Υποβάθμιση της αξίας σου πχ: Πόσο χαζή είσαι
  4. Διαστρέβλωση μνήμης, ρίχνοντας ευθύνες στον άλλο/η για κάτι που έκανε ο ίδιος/η ίδια  πχ: Όχι δεν το θυμάσαι καλά, εσύ ήσουν που έφταιγες τότε, όχι εγώ
  5. Υποτίμηση των συναισθημάτων και των αντιδράσεων σου πχ. Έλα τώρα γιατί κλαις, δεν σου φώναξα τόσο
  6. Παραπληροφόρηση
  7. Αντιφάσεις σε λόγια και σε πράξεις.
  8. Προβολή των δικών του/της αδυναμιών στους άλλους
  9. Απότομη αλλαγή στη συζήτηση, ειδικά όταν αφορά κάτι σοβαρό ή ανάληψη ευθύνης.
  10. Γνωστική ασυμφωνία, που σημαίνει άλλα λέω, άλλο νόημα έχουν τα λόγια μου, άλλο σου δίνω να καταλάβεις, και άλλα κάνω από αυτά που είπα.

Ποιες είναι οι ρίζες του gaslighting;

Συνήθως είναι μια τακτική ανθρώπων που δεν έχουν άλλο τρόπο να συσχετιστούν με άλλους παρά μέσα από τη χειραγώγηση. Ο ναρκισσισμός, η αντικοινωνική διαταραχή προσωπικότητας το χρησιμοποιούν τακτικά. Συναντάται συχνά σε ανθρώπους που έχουν υποστεί σοβαρό πλήγμα κατά την παιδική ηλικία στην αυτοεικόνα τους και στην αίσθηση της πραγματικότητας. Καθώς και σε θύματα ενδοοικογενειακής βίας. Τραύματα που έχουν καλυφθεί από υπερβολική εστίαση στο εγώ και στο αίσθημα ανωτερότητας επίσης. Ή σε άτομα με πολύ αυστηρή και παγιωμένη στερεοτυπική συμπεριφορά.  

Από την πλευρά των ατόμων που δέχονται αυτή τη συμπεριφορά, μπορεί πραγματικά να είναι ένα σοκ κάθε φορά που την βιώνουν. Αν μάλιστα η αυτοπεποίθηση και η αυτοεκτίμηση είναι χαμηλή τότε πραγματικά είναι κάτι που δημιουργεί μεγάλη αγωνία στη καθημερινότητά τους. Μια αγωνία που φωλιάζει στην δική τους αμφισβήτηση για τη διαίσθηση και την κατανόηση της πραγματικότητας. Ενώ διψούν από την ανάγκη για διαρκή επιβεβαίωση τόσο της αξίας τους, όσο και το αν βλέπουν σωστά τα πράγματα. Τόσο που αυτό το φαινόμενο να γίνει μια κατάσταση καθημερινής οδύνης. Η αίσθηση ανασφάλειας, το μπέρδεμα, το θολό τοπίο, αδυναμία λήψης αποφάσεων είναι κάποια από τα αποτελέσματα αυτής της χειραγώγησης. Τι μπορεί να γίνει σε αυτή τη περίπτωση;

Το θάρρος της αλήθειας μας!

Το θάρρος της αλήθειας μας είναι η φλόγα που κρατιέται δυνατή μέσα μας, όταν μας εμπιστευόμαστε.

Είναι η φλόγα που μας θωρακίζει από το gaslighting και άλλα τέτοια φαινόμενα. Ακόμη το να αναγνωρίζουμε τα σημάδια του gaslighting και τι κρύβουν από πίσω, μας βοηθάει να μας προστατεύσουμε. Πολύ σημαντικό είναι, το να είμαστε σε σχέσεις που εκτιμάται η αλήθεια και η οπτική μας. Και μια θεμελιώδης αλήθεια είναι πως όλοι έχουμε μια αντίληψη για τη ζωή που διαμορφώνεται καθημερινά. Η ευελιξία είναι ένα σημαντικό στοιχείο, καθώς η εξερεύνηση της αλήθειας είναι μια διαδικασία ζωής.

Το να έχουμε το θάρρος να πούμε πως δεν τα γνωρίζουμε όλα και δεν τα κατανοούμε όλα είναι μια πολύ σημαντική αλήθεια. Επίσης και το να προασπιζόμαστε τα δικά μας συναισθήματα και τις πράξεις μας ως κάτι δικό μας. Με την αναγνώριση πως καθένας έχει το δικαίωμα να διαμορφώνει τα πιστεύω του, όχι όμως να τα επιβάλλει και να υποτιμά των άλλων. Το πιο σημαντικό είναι το χτίσιμο μιας υγιούς προσωπικότητας από παιδιά ως ενήλικες που να έχει εμπιστοσύνη στον εαυτό/εαυτή και μέσα από αυτή την εμπιστοσύνη να κάνει σχέσεις.  Κάτι που μπορεί να συμβεί μέσα από την εργασία με τον εαυτό/εαυτή, την ανάπτυξη ψυχικής ανθεκτικότητας, αυτοφροντίδας και γενικότερα τους παράγοντες ευημερίας.

Αν έχεις διαπιστώσει πως βιώνεις gaslighting ή δυσκολεύεσαι με την αλήθεια σου, την αυτοεκτίμηση σου και τις σχέσεις σου μπορούμε να το δουλέψουμε μαζί μέσα από ατομικές συνεδρίες

Πηγές:

-Apa dictionary of psychology

-Johnson, V. E., Nadal, K. L., Sissoko, D. R. G., & King, R. (2021). “It’s Not in Your Head”: Gaslighting, ‘Splaining, Victim Blaming, and Other Harmful Reactions to Microaggressions. Perspectives on Psychological Science16(5), 1024–1036. https://doi.org/10.1177/17456916211011963