Το παράδοξο: Η σχέση μου με τον θάνατο μπορεί να με βοηθήσει να έχω μια καλή ζωή

Είναι όντως ένα παράδοξο πως σχέση μου με τον θάνατο μπορεί να με βοηθήσει να έχω μια καλή ζωή; Η αλήθεια είναι πως αν η οπτική μας είναι ανοιχτή στο να δεχτεί τον θάνατο ως κομμάτι της ζωής, είναι πιθανό να σταματήσει να θεωρείται παράδοξο. Ο θάνατος όμως συνήθως αντιμετωπίζεται στο Δυτικό κόσμο ως ένα ταμπού. Κάτι για το οποίο αποφεύγουμε να συζητάμε. Έτσι δεν μαθαίνουμε τι να κάνουμε όταν έρχεται. Δεν είμαστε προετοιμασμένοι. Στη δική μου γενιά και στις μετέπειτα γενιές υπάρχει ολοένα και μια απομάκρυνση και μια απόρριψη του φαινομένου του θανάτου. Όμως ζωή χωρίς θάνατο δεν υπάρχει. Και ο θάνατος έχει το δικό του λόγο ύπαρξης, ενώ μας κάνει να συνειδητοποιήσουμε την αξία της ζωής. Μπορούμε να ζήσουμε αληθινά και να απολαύσουμε τη ζωή τη στιγμή που κατανοούμε πως είμαστε θνητοί.( Kubler Ross, 1975,xxii).

Θετική ψυχολογία και η σχέση της με τον θάνατο

Η θετική ψυχολογία έχει ασχοληθεί με το φαινόμενο του θανάτου και της θνητότητας. Ειδικά το λεγόμενο δεύτερο κύμα με κύριους εκπροσώπους τους καθηγητές T. Wong, I. Ivtzan, K. Hefferon, P. Worth. Και ένας βασικός λόγος είναι γιατί ασχολείται με το νόημα της ζωής και βαθιά υπαρξιακά ζητήματα θετικής ψυχολογίας. Διαθέτοντας μια πιο ολιστική αντίληψη για τα συναισθήματα στο σύνολό τους και το φαινόμενο της ζωής επισημαίνει το πως η Δυτική κοινωνία απορρίπτει τον θάνατο. Κάτι το οποίο δημιουργεί μεγάλα εμπόδια στην εξέλιξη όχι μόνο την ατομική αλλά και τη συλλογική.

  Μάλιστα προσπαθεί να στρέψει την προσοχή μας από την απόρριψη στην αποδοχή του θανάτου, μια ουσιαστική θεραπευτική διαδικασία. Ενώ μας διαφωτίζει πως αγκαλιάζοντας το φαινόμενο του θανάτου, όπως και όλα τα σκοτεινά κομμάτια της ύπαρξης, τότε επέρχεται η ψυχική άνθιση. Άλλωστε τονίζει πως ο θάνατος είναι συνδεδεμένος με τη σύλληψη της ιδέας του σκοπού και του νοήματος της ζωής, της ευγνωμοσύνης, της αυθεντικότητας και της αυτοπραγμάτωσης. Με τέτοιο τρόπο ώστε η θνητότητα να γίνεται πυλώνας ανάπτυξης της ολότητας του εαυτού. Αυτό που προτείνει είναι μια σειρά από τρόπους αποδοχής του θανάτου και κυρίως τη δημιουργία μιας κοινωνίας που αγκαλιάζει όλα τα φαινόμενα της ζωής, άρα και τον θάνατο.

Ο σαμανισμός και η ιερότητα του θανάτου

Ένας κόσμος που αποδέχεται και μάλιστα αντιλαμβάνεται το θάνατο ως κάτι ιερό είναι ο σαμανισμός. Τον θεωρεί μια μετάβαση που χρειάζεται στη ζωή, η οποία είναι εξίσου ιερή. Προσφέρει διαδικασίες μέσα από τις οποίες με τρόπο αρμονικό και γαλήνιο μπορούμε να αφήσουμε τον θάνατο να υπάρχει χωρίς να αντιστεκόμαστε. Είναι πράγματι κάτι το αναπόφευκτο, και όταν φέρνουμε αντίρρηση, είναι σαν να μην εμπιστευόμαστε την ίδια τη φύση. Θάνατος για το σαμανισμό είναι ο θάνατος του σώματος αλλά και οι μικροί θάνατοι- απώλειες που βιώνουμε στη καθημερινότητα. Είναι μια σημαντική μετάβαση. Σε παλιότερες κοινωνίες, στις ανατολικές αλλά και στη σαμανική κοσμοθέαση υπήρχαν τελετές μετάβασης που καθοδηγούσαν με ασφάλεια τους ανθρώπους από την παλιά στη νέα κατάσταση. Τώρα χρειάζεται να ξαναθυμηθούμε αυτές τις διαδικασίες.

Προσωπικά η εκπαίδευση στη σαμανική πρακτική με έμαθε να έχω άλλη οπτική για το θάνατο και κατ’ επέκτασή τη ζωή. Όταν με συμβολικό τρόπο βίωσα θάνατο σε ασφαλές πλαίσιο μέσα από τη σαμανική ιερουργία, κατάλαβα πολύ σημαντικά μαθήματα. Πως χρειάζεται να λέω τα σε αγαπώ, σε συγχωρώ, σε νοιάζομαι εν ζωή. Με έμαθε να μην κουβαλάω απωθημένα όσο μπορώ και να ζω τη ζωή στο μεδούλι. Με βοήθησε αυτό που λέει η θετική ψυχολογία να βρω το νόημα στη ζωή και να αναπτύσσομαι ώστε να έχω καλή ζωή. Ο τρόπος είναι να ακολουθώ αυτό που θέλει η καρδιά μου και να το κάνω. Ο,τι κάλεσμα έχει η ψυχή μου να το ακολουθώ. Ακόμα και όταν με αμφισβητώ. Ένα μάθημα πραγματικά ζωής και θανάτου.

Άλλωστε όπως έλεγαν οι δάσκαλοί μου Chris Waters και Joe Molloy: όταν έρθει η ώρα του θανάτου ας πεθάνω ζωντανή, όχι πεθαμένη.

Αν δυσκολεύεσαι σε θέματα που αφορούν τον θάνατο και τη θνητότητα, σου προτείνω να κάνουμε μαζί ατομικές συνεδρίες, όπου με ένα συνδυασμό από τη θετική ψυχολογία και το σαμανισμό μπορούμε να τα δουλέψουμε.

Πηγές:

Ivtzan, I., Lomas, T., Hefferon, K., & Worth, P. (2015). Second Wave Positive Psychology: Embracing the Dark Side of Life (1st ed.). Routledge.

Kubler-Ross, E. (1975). Death: The final stage of growth. New York: Simon and Schuster.